Rozwój Internetu, sztucznej inteligencji i mediów społecznościowych sprawia, że użytkownicy mają do czynienia z natłokiem informacji. Wśród publikowanych treści pojawiają się deepfake’i wykorzystujące wizerunek innych osób, fake newsy i zmanipulowane wiadomości. Część niesprawdzonych materiałów jest również przekazywana dalej, dlatego podstawowym nawykiem podczas korzystania z przestrzeni cyfrowej powinna być weryfikacja treści.
Wiarygodny wygląd materiału nie oznacza, że przedstawia on prawdę. Emocje, sensacyjne nagłówki oraz atrakcyjne zdjęcia i nagrania mogą służyć przede wszystkim przyciągnięciu uwagi. Warto przy tym rozróżniać trzy rodzaje fałszywych lub szkodliwie wykorzystywanych informacji:
- Dezinformacja to celowe tworzenie i rozpowszechnianie fałszywych treści, które mają wprowadzać w błąd oraz wyrządzić krzywdę lub szkodę.
- Malinformacja oznacza treści prawdziwe, ale wykorzystywane w szkodliwy sposób.
- Misinformacja to nieprawdziwe treści rozpowszechniane bez zamiaru wyrządzenia szkody, powstające wskutek błędu lub braku rzetelności.
Pierwszym krokiem przed udostępnieniem wiadomości powinno być zatrzymanie się i sprawdzenie jej pochodzenia. Pomagają w tym dwa pytania sformułowane przez Steve’a Buttry’ego:
„Jak to wiesz?” oraz „Skąd to wiesz?”
Przed publikacją bardziej sensacyjnych materiałów warto również zastosować zasadę dwóch źródeł.
Jak sprawdzać dane i materiały
Liczby i procenty nie zawsze pokazują pełny obraz sytuacji. Gdy informacja odwołuje się do badania, należy sprawdzić, czego ono dotyczyło, jak liczna była grupa badanych, jakie zadano pytania, kiedy przeprowadzono badanie i kto je sfinansował. Trzeba też odróżniać korelację, czyli współwystępowanie niezależnych zmiennych, od przyczynowości, w której zmiana jednej zmiennej bezpośrednio powoduje zmianę drugiej.
Przy ocenie zdjęcia lub nagrania można skorzystać z zestawu pytań UGC:
- Czy materiał jest oryginalnym zdjęciem lub nagraniem, czy tylko kadrem?
- Kto go opublikował i czy konto lub osobę można zweryfikować?
- Kiedy materiał powstał?
- Gdzie został wykonany?
W ustalaniu odpowiedzi mogą pomóc wyszukiwanie AI, tablice rejestracyjne, pogoda widoczna na zdjęciu, a także budynki i styl architektury w tle. Równie ważne jest zabezpieczenie własnych kont: stosowanie silnych haseł, podwójnego uwierzytelniania i menedżera haseł oraz ostrożność wobec przesyłanych linków. Utrata dostępu do konta może sprawić, że zostanie ono wykorzystane do rozpowszechniania nieprawdziwych treści.